Op een kleine vijftig kilometer ten noordwesten van Barcelona ligt de berg Montserrat. Voor sommigen is het de heilige plek van Catalonie. Volgens de legende zagen enkele pastoors een fel licht in de buurt van de berg neerdalen uit de hemel. Toen zij uiteindelijk besloten de berg te bezoeken vonden ze een grot, waarin een schilderij van de Heilige Maagd Maria verscheen. Ze wilden het transporteren, maar het schilderij was te zwaar. Daaruit werd geconcludeerd dat Maria op de berg wilde blijven. Later werd besloten op deze berg onder andere een klooster en een aantal kleinere kapelletjes en kerkjes te bouwen ter ere van Maagd Maria.
Niet iedereen gelooft deze legende natuurlijk, maar ze zijn het er wel allemaal over eens dat het de meest mysterieuze en belangrijkste berg is van Catalonie. De grote Catalaanse dichter noemde de berg ook wel ‘het wonder van Catalonië’. Montserrat betekent letterlijk gezaagde berg en deze naam past erg goed bij Montserrat, want de kalkrotsen zijn in de loop der jaren vervormd door erosie. De berg bestaat uit zandsteen en ‘Nagelfluh’-rotsen. Het uiterlijk van de berg doet nu denken aan zaagtanden. Nergens anders in Europa vindt men dit unieke landschap. Montserrat is ook uniek door zijn flora, er zijn meer dan 1500 verschillende planten. Dit is ongeveer de helft van alle soorten planten die er te vinden zijn in heel Catalonie.
De berg torent als het ware boven alles en iedereen uit in de nabije omgeving. De hoogste piek van de berg is Sant Jeroni en heeft een hoogte van 1236 meter. Het is 10 kilometer lang en 5 kilometer breed. Door zijn enorme imposante uitstraling lijkt de berg nog veel groter dan hij in werkelijkheid is. Het klooster, de kerkjes en de kapelletjes, het museum, het beeld van de ‘Zwarte Madonna’, het jongenskoor, en de berg in het algemeen zorgen ervoor dat deze plek een van de meest toeristische oorden van Catalonie is.
Monestir de Montserrat
Het benedictijnen Monestir de Montserrat bevindt zich op een hoogte van 720 meter aan de oostzijde van de berg. Het werd gesticht omstreeks 1030 door monniken van het klooster in Ripoll, onder de abt Oliva. Deze monniken beklommen de berg om daar een heilige plaats te stichten. Ze stuitten onderweg op de kapel, wat al eerder was gebouwd ter ere van de Heilige Maagd Maria. In de 12e en 13e eeuw werd een Romaanse kerk gebouwd. Pelgrims besloten naar het ontluikende klooster te komen, ondanks de steile klim die zij moesten ondergaan. In de 15e eeuw werd het complex een onafhankelijk abdij. De populariteit groeide enorm door heel Europa.
Met het bouwen van het gotische kloosterhof werd in 1476 begonnen. De hedendaagse kerk werd in 1592 ingewijd en is een mengelmoes van gotiek en renaissance. Helaas zou het Monestir de Montserrat de komende jaren niet ongeschonden door komen. De troepen van Napoleon verwoestten in 1811 een groot deel van het klooster en door problemen met de papieren bleef uiteindelijk één monnik over. Gelukkig kwamen de benedictijnen alweer snel op volle kracht en kon er dus een begin worden gemaakt aan de herstelwerkzaamheden. Echt lang konden de monniken niet genieten van de rust. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd opnieuw een gedeelte van het klooster gesloopt en er werden zelfs 23 monniken gedood. Uiteindelijk werd het klooster in 1925 geheel gerenoveerd door de beroemde Spaanse architect Josep Puig i Cadafalch en bestaat het nu uit ongeveer 80 kloosterlingen. Door de renovatie verloor het jammer genoeg zijn bouwkundige waarde. Toch trekt het klooster nog altijd elk jaar vele toeristen. Het Heiligdom wordt bezocht door ongeveer één miljoen bezoekers per jaar. Vooral onder katholieken en bergbeklimmers is het klooster erg populair. Het klooster bevat naast de monniken een museum, een hotel, een bibliotheek met bijna 300.000 werden, een drukkerij en een klein museum.
Escolania de Montserrat
In het Monestir de Montserrat bevindt zich de Escolania. De Escolania is een jongenskoor dat veel gelijkenissen vertoond met het Wienersangerkoor. Het werd gesticht in de 13de eeuw en daarmee is hij de oudste van alle conservatoria. De leden van het jongenskoor mogen slechts twee keer per jaar naar huis, maar mogen wel familiebezoek ontvangen. Ze zitten hier op school van 12 tot 17 jaar en worden door bekwame monniken opgeleid in de zangkunst, het bespelen van instrumenten en in het componeren. Zij zorgen ervoor dat de hoogmis van tussen de middag, met Gregoriaanse gezangen, niet alleen aantrekkelijk is voor katholieken. Ook geven ze een miniconcert rond 13.00 uur in de Basiliek.
Museu de Montserrat
Op de berg Montserrat vindt u een museum waar je allerlei geschenken kunt bezichtigen die zijn achtergelaten door de pelgrims. Zo ziet u onder andere een schitterende collectie van onder meer goud, zilver en schilderijen. Dit terwijl ze na een plundering de hele collectie opnieuw moesten opbouwen. Er zijn twee belangrijke schilderijenafdelingen, die allebei een bepaalde periode herbergen. De eerste afdeling omvat de 13e tot en met de 18e eeuw. Schilderijen van bekende Italiaanse schilders als Luca, Caravaggio en El Greco. De tweede afdeling beslaat de periode 1800 tot ongeveer 1950. Hier vindt u werken van vooral Catalaanse schilders, als Salvador Dali en Pablo Picasso. Maar ook kunstwerken van andere grote schilders hangen hier. Denkt u hierbij aan iemand als Monet.
La Moreneta
Het leven van de monniken is bidden en werken in dienst van het beeld van de Heilige Maagd Maria, liefkozend ook wel La Morenata (kleine, donkere vrouw) genoemd. In een hooggelegen kapel, bereikbaar via een trap naast het hoofdaltaar, bevindt zich het gepolychromeerd houten beeld uit de 12e eeuw. Het beeld is misschien beter bekend onder de naam ‘Zwarte Madonna’.