Prehistorie
Spanje werd zo’n 800.000 v. Chr. voor het eerst bevolkt door jagers en verzamelaars (homo erectus). Ten tijde van de beroemde grotschilderingen in Lascaux, Frankrijk, leefden er gelijkaardige "kunstenaars" in de omgeving van de havenstad Santander. Zij schiepen de al even beroemde schilderingen in de grotten van Altamira (een replica ervan is nog steeds te bezichtigen) die enkele kleinere broertjes hebben in Puente Viesgo, en eveneens in Cantabria. In Atapuerca in de buurt van de hoofdstad Burgos werden de oudste fossielen van de mens van Europa ontdekt. "Kannibalen" van ongeveer 1.000.000 jaar terug en "el hombre antecessor" van zo'n 300.000 jaar terug.De Basken kwamen opzetten en verspreidden zich over het gebied van het huidige Baskenland tot aan Guadalajara in Zuid-Spanje. Er waren handelsgroepen van hen die in Europa uitwaaierden en namen gaven aan vele rivieren, te herkennen aan hun namen waarin "ur" (Baskisch: water) voorkomt. Er ontstond een mengvorm van Kelten en Iberiërs: "los celtíberos". In het Parque Natural Internacional Arribes del Duero van zowel Zamora, Salamanca als Portugal zijn vele resten van "verracos", "castros", "estelas", bruggen, bronnen en dolmen te zien van deze bevolkingsgroep.
Romeinen
De Romeinen kwamen rond 218 v. Chr. om de toenmalige Spaanse bewoners de zogenaamde Carthagers te bestrijden. Zo ontstond de eerste Punische oorlog. De Romeinen stichtten steden, tempels Romeinse theaters en brachten veel Romeinse normen en waarden in de toen nog zeer primitieve samenleving.Deze allesoverheersende en indringende bezetting en verrijking door de Romeinen zou Spanje uiteindelijk drie keizers leveren. Het totale Iberische schiereiland kende drie provincies: Bética met Sevilla (huidige naam), Hispania met Tarragona (huidige naam) en Lusitania met Merida (huidige naam) als hoofdplaatsen.
Visigoten
Na de val van het Romeinse rijk in de 5de eeuw n. Chr. kwamen vervolgens de Visigoten vanuit het noorden aan de macht. Zij stichtten als hoofdstad Toledo. Een pracht van een Visigotisch museum is te vinden in een museumkerk in Mérida. Van die tijd zijn weinig sporen meer te zien: wat resten in Toledo, een half kerkje in Burgos (Quintanilla de las Viñas), een icoon van een kerkje in Palencia (Baños de Cerrato, het kerkje van San Juan Bautista uit 661) en een pracht van een heropgebouwde iglesia uit Almendra in Zamora (San Pedro de la Nave in Campillo). De Visigoten hadden echter niet zoveel pap gegeten van een goede politieke organisatie waardoor zij uiteindelijk weer gemakkelijk werden overmeesterd door de Moren die kwamen vanuit Noord Afrika.Moren
Na de val van de Visigoten kwam er de fameuze inval van de Moren (Spaans: "moros") in 711 via Tarifa en Gibraltar. Op verzoek van enkele twistzieke Visigotische heersers notabene. Zeven jaar later starten de christenvorsten al een tegenoffensief (la reconquista) die succesvol zijn beslag kreeg in Covadonga. Asturie.De strijd zou duren tot in 1492. In die strijd zouden jarenlang de partijen in gewapende en betaalde vrede (taksen) met mekaar leven en wisselende partners kennen. Zo zouden er moren aan de zijde van de legendarische El Cid Campeador (geboren in Vivar bij Burgos) strijden tegen moren en christenen.
De bezetting van de Moren duurde bijna 7 eeuwen. Zij voerden de islam in en er ontwikkelde zich een Moors-Spaanse cultuur van het allerhoogste wereldniveau. De beschaving van Al Andus (Moors Spanje) blonk uit in wiskunde, geografie, astronomie en dichtkunst. Cordoba werd de belangrijkste stad van de Moren. De reconquista (tegenaanval) door de christenen was een langdurig proces dat eindigde met de val van Granada op 2 januari 1492 ten gevolge van de belegering door de Reyes Católicos. Deze datum wordt vaak beschouwd als de eigenlijke vereniging van Spanje.
Habsburgs Imperium na Karel V
Spanje werd onder de Habsburgers (1504-1700) en de Bourbons (1700-1868) een wereld macht, doordat deze zeer veel geplunderde rijkdommen meenamen uit de nieuwe wereld (huidig Amerika) zoals Columbus die in 1492 had ontdekt. Het Spaanse rijk strekte zich over de hele wereld uit. Van 1701 tot 1714 woedde de Spaanse successieoorlog. Deze resulteerde in een gecentraliseerde staat met aan het hoofd het huis van Bourbon. De Spaanse succesie oorlog is de oorlog om de landen van het Spaanse Rijk in Amerika en de Spaanse bezittingen in Italië en de Zuidelijke Nederlanden te behouden.Tijdens het begin van de 19de eeuw, toen Napoleon Bonaparte Keizer van Frankrijk was en een groot deel van Europa domineerde, zette hij de Bourbons af, wat resulteerde in een jarenlange guerrilla-oorlog, die in Spanje nog steeds bekend staat als de Guerra de Independencia. Vrijwel gelijkertijd verloor Spanje al haar overzeese koloniën in de nieuwe wereld. Het begon allemaal toen Maarschalk Junot 27000 onervaren soldaten kreeg om de regering van Lissabon aan te pakken. Portugal voerde namelijk handel met Engeland, een overtreding van Napoleons Continentale Stelsel. Terwijl Junot zich op Portugal concentreerde, richtte Napoleon zich op de oorlog in Spanje die was ontstaan na de opstand in Madrid op 2 mei 1808.
Deze volksopstand kon hij echter niet onderdrukken. De Napoleonistische regering in Spanje kwam ten val. Napoleon verloor 17000 soldaten. Voor de oorlog met Rusland moet hij troepen uit Spanje weghalen, terwijl de problemen in Spanje niet zijn opgelost. Onder generaal Wellington worden de Spanjaarden geholpen en de Fransen worden in 1814 uit Spanje verjaagd. In de tweede helft van de 19de eeuw leidde de Spaans-Amerikaanse Oorlog tot het verlies in 1898 van de laatste Spaanse koloniën op het westelijk halfrond (Cuba, Puerto Rico, Filippijnen).
Francisco Franco
In 1931 werd Spanje een republiek (tweede Spaanse Republiek), nadat koning Alfonso XIII gedwongen werd af te treden. Voortdurende politieke instabiliteit leidde uiteindelijk tot de Spaanse burgeroorlog (1936-1939), waarin de toenmalige republiek die in 1931 was uitgeroepen uiteindelijk werd omvergeworpen. De Spaanse Burgeroorlog begon als een nationalistische opstand tegen de wettige republikeinse regering, maar was, met alle buitenlandse bemoeienissen, feitelijk een conflict tussen de democratie en het franquisme, een variant op het Italiaanse fascisme.Generaal Franco, leider van de nationalisten, kreeg steun van Duitsland en Italië, terwijl de regering werd geholpen door de toenmalige Sovjetunie en de vele buitenlandse internationale brigades (Fransen, Belgen, ...). De nationalisten overwonnen, en generaal Franco bleef als dictator aan de macht tot zijn dood in 1975. Hij werd de "caudillo" genoemd en weigerde om president te zijn. Zeker tot ver in de jaren 50 verkeerde Spanje in een totaal isolement. Franco was ook de bouwer van het enorme net stuwdammen dat Spanje én groene elektriciteit (avant la lettre) bezorgde én de watervoorziening voor mens en land regelde.
Huidige monarchie
Al in de nadagen van Franco bloeide de Spaanse economie op, onder andere door het massatoerisme. Het bedrijfsleven verlangde naar hervormingen om aansluiting te krijgen bij Europa. Het vond een bondgenoot in Juan Carlos, de aangewezen opvolger van Franco. Na de dood van Franco werd Juan Carlos I, de kleinzoon van Alfonso XIII, de nieuwe koning. Mede door zijn toedoen kwam in 1978 een democratische grondwet tot stand.In 1982 werd de sterk gecentraliseerde eenheidsstaat getransformeerd in een gedecentraliseerde staat met autonome regio's. De overgang naar democratie in Spanje verliep vrijwel vlekkeloos. Er kwam al snel weer een ander enorm probleem om de hoek kijken voor het jonge democratische Spanje, namelijk het onophoudelijke geweld van de ETA, de beruchte Baskische afscheidingsbeweging, die angst en paniek zaaide (nog steeds) door allerlei aanslagen te plegen. Niet lang na de wording van een gedecentraliseerde staat met autonome regios werd Spanje lid van de EU en de NAVO.